Kilim Fars

Kilim Fars to płasko tkany dywan bez włosa z południowoperskiej prowincji Fars, tkany przez nomadów Qashqai i Lori wokół Szyraz. Należy do najbardziej wyrazistych kilimów plemiennych Persji: mocne pola geometryczne, ciepłe barwy ziemi i język obrazów bezpośrednio z codzienności ludów pasterskich. W przeciwieństwie do wiązanego dywanu Szyraz z tego samego regionu kilim Fars nie ma włosa i może być używany dwustronnie.

Czym jest kilim Fars?

Kilim Fars to tkany dywan bez węzłów i bez włosa. Jego wzór powstaje przez kolorowe nitki wątku, które w gęstej naprzemianlegości prowadzone są nad i pod nitkami osnowy i całkowicie pokrywają osnowę. Nie ma związanego włosa, dlatego powierzchnia pozostaje płaska i po obu stronach niemal jednakowo wzorzysta. Kilim Fars zalicza się tym samym do dużej rodziny kilimowych tkanin płaskich i do dywanów koczowniczych, nie do wiązanych dywanów miejskich.

Charakterystyczne są drobne pionowe szczeliny na granicach barw, które nadały tradycyjnemu tkaniu szczelinowemu jego nazwę. Nie są wadą, lecz powstają technicznie, ponieważ każdy barwny wątek biegnie tylko w swoim własnym polu.

Pochodzenie

Kilim Fars pochodzi z prowincji Fars na południu Iranu, historycznego rdzenia Persji wokół antycznej rezydencji Persepolis i dzisiejszej stolicy prowincji Szyraz. Region jest od stuleci ośrodkiem koczowniczej sztuki tekstylnej. Niosą ją plemiona konfederacji Qashqai i blisko spokrewnieni Lori, którzy ze swoimi stadami wędrują między letnimi pastwiskami gór Zagros a zimowymi nizinami.

Kilimy tkano tu pierwotnie z praktycznych względów, jako lekką, składalną podkładkę, podłogę namiotu, torbę siodłową i worek na zapasy, które dobrze transportowano na grzbietach zwierząt. Koczowniczy styl życia tłumaczy geometryczną surowość wzorów, podobnie jak solidne, zdominowane przez wątek tkanie. Pokrewne wiązane egzemplarze tych samych plemion występują jako dywany Ghashghai i Szyraz.

Typowe wzory i kolory

Kilim Fars pokazuje silnie plemiennie ukształtowany, geometryczny język obrazów. Rozpowszechnione są ciągłe siatki rombowe, stopniowane bordury haczykowe, ząbkowane gwiazdy oraz mocno stylizowane motywy zwierzęce i roślinne, w tym zadomowiony w Fars boteh, który jest tu kantowy, a nie florystyczny. Często centralny medalion lub rząd medalionów rombowych dzieli pole, uzupełnione ukośnymi pasami i drobnymi motywami wypełniającymi.

Paleta barw jest ciepła i ziemista. Rdzawa czerwień i terakota z marzanny, głęboki indygo, tony brązu i beżu z naturalnej wełny tworzą podstawę, akcentowane żółcią lub pomarańczą ze źródeł roślinnych. Mocne kontrasty i okazjonalny Abrash, naturalna zmiana barw przez różnie barwione partie przędzy, są typowe dla rzemieślniczego pochodzenia.

Materiał i technika tkania

Osnowa i wątek w klasycznym kilimie Fars składają się z wełny owczej lokalnych stad, mocno przędzionej i cenionej za odporność na zużycie. Nie ma włosa, ponieważ nie kładzie się wełnianych węzłów wokół osnowy. Zamiast tego nitka wątku biegnie w wiązaniu płóciennym naprzemiennie nad i pod nitkami osnowy i całkowicie je pokrywa, dzięki czemu powstaje zdominowana przez wątek tkanina. Podstawową technikę wyjaśnia strona Tkanie.

Wzór powstaje, ponieważ każdy barwny wątek prowadzony jest tam i z powrotem tylko w swoim polu barwnym. Na pionowych granicach barw zostaje typowa szczelina. Ponieważ brakuje ciężkiego wełnianego włosa, kilim Fars jest wyraźnie lżejszy niż wiązany dywan, składalny i w pełni dwustronny. Krótsze boki kończą się we frędzlach, które są przedłużonymi nitkami osnowy, długie krawędzie są dla wzmocnienia owijane.

Gęstość tkania i jakość

Delikatność kilimu Fars opisuje się nie liczbą węzłów, lecz gęstością wątku, czyli liczbą dobitych nitek wątku na centymetr, oraz delikatnością przędzy i równomiernością. Kilim Fars tradycyjnie leży w średnio delikatnym do grubego zakresie, co podkreśla solidny, użytkowy charakter. Im gęściej wątek jest dobity, tym wyraźniej rysują się krawędzie i motywy i tym stabilniej leży tkanina.

Poza gęstością tkania o randze decydują jakość wełny, przędzenie i barwienie. Ręcznie przędziona wełna z naturalnym udziałem lanoliny, nasycone barwy naturalne i równomiernie mocny wątek cechują dobry egzemplarz. Lekkie nieregularności w krawędzi i formacie nie liczą się przy kilimie koczowniczym jako błędy, lecz jako dowód autentycznej ręcznej pracy na prostym krośnie.

Kilimy perskie i afgańskie w porównaniu

Typ	Pochodzenie	Gęstość tkania	Typowe cechy
Kilim Fars	południowy Iran, Qashqai i Lori	średnio delikatna do grubej	mocne motywy plemienne, ciepłe tony ziemi
Kilim Senneh	Sanandaj, zachodni Iran (kurdyjski)	bardzo delikatna, ekstremalnie gęsta	wzory boteh i herati, precyzyjne tkanie szczelinowe
Kilim Afghan	północny Afganistan	średnia do grubej	pasy i romby, głębokie tony czerwieni
Kilim Maimene	Faryab, północny Afganistan	średnia do grubej	turkmeńskie guls, żywe tony czerwieni i błękitu
Kilim jedwabny	Hereke, Kashan, Kaszmir	najdelikatniejsza struktura	jedwabny wątek, wysoki połysk, egzemplarze dekoracyjne

Ile wart jest kilim Fars?

Wartość kilimu Fars zależy od wieku, stanu, rozmiaru, gęstości tkania, czytelności wzoru, jakości wełny i czystości barw naturalnych. Młode, komercyjnie tkane kilimy z wełny owczej są przystępne i kupowane przede wszystkim jako solidne egzemplarze użytkowe. Starsze kilimy plemienne z ręcznie przędzionej wełny, nasyconymi barwami roślinnymi i żywym Abrashem osiągają wyraźnie wyższe ceny i są poszukiwane przez kolekcjonerów. W obrębie rodziny kilimów delikatny kilim Senneh leży wartością powyżej grubego Fars, na szczycie stoją czyste kilimy jedwabne.

Dlaczego autentyczna ręczna praca ma swoją cenę, wyjaśnia Dlaczego autentyczne dywany są drogie, wpływ barwników artykuł Barwy naturalne czy chemiczne. Przed zakupem warto zerknąć do poradnika kupna.

Po czym rozpoznać autentyczny kilim Fars?

Typowe wskazówki świadczące o autentycznym kilimie Fars to:

• Szczeliny na granicach barw: Drobne pionowe otwory, gdzie spotykają się dwa pola barwne, świadczą o autentycznym tkaniu szczelinowym.
• Obustronnie ten sam wzór: Prawa strona i odwrót wyglądają niemal identycznie, egzemplarz jest w pełni dwustronny.
• Brak włosa: Powierzchnia jest płaska i gładka, nie ma aksamitnego włosa ani rzędów węzłów.
• Ciepłe barwy plemienne: Rdzawa czerwień, indygo i naturalne tony wełny z geometrycznymi wzorami rombowymi i haczykowymi.
• Ręcznie przędziona wełna i Abrash: Lekko faliste krawędzie i naturalny Abrash świadczą o autentycznym koczowniczym egzemplarzu.

Maszynowo tkane imitacje sprawiają natomiast wrażenie perfekcyjnie równomiernych i pokazują na odwrocie często warstwy klejów lub przebiegające nici. Instrukcję krok po kroku daje Czy mój dywan jest prawdziwy? w dziale Rozpoznawanie dywanu orientalnego.

Pielęgnacja

Kilim Fars jako tkanina wełniana jest wytrzymały i łatwiejszy w obsłudze niż wiązany dywan, wchłania jednak wilgoć szybciej, ponieważ struktura jest płaska. Na co dzień wystarcza ostrożne odkurzanie ze zmniejszoną siłą ssącą i wyłączoną szczotką walcową; mniejsze egzemplarze można po prostu wytrzepać. Plamy natychmiast pobrać czystą wodą i łagodnym środkiem, bez pocierania. Większe zabrudzenia należą do profesjonalnego czyszczenia. Obracajcie kilim regularnie, aby rozkładać zużycie na obie strony. Na gładkich podłogach zalecana jest podkładka antypoślizgowa. Pełne procedury znajdują się w przeglądzie pielęgnacji.

Najczęstsze pytania

Jaka jest różnica między kilimem Fars a wiązanym dywanem?

Wiązany dywan, na przykład Szyraz z tego samego regionu, ma włos z pojedynczych wełnianych węzłów i może być używany tylko jednostronnie. Kilim Fars nie ma włosa ani węzłów, lecz powstaje przez tkane nitki wątku. Jest cieńszy, lżejszy i po obu stronach jednakowo wzorzysty.

Czym kilim Fars różni się od innych perskich kilimów?

Kilim Fars pokazuje ciepłe barwy ziemi i kantowe motywy plemienne Qashqai i Lori z południowego Iranu. Jest najczęściej grubiej tkany niż delikatny kilim Senneh z kurdyjskiego zachodniego Iranu, którego wzory są drobniejsze, a gęstość wątku wyraźnie wyższa.

Kto tka kilim Fars?

Kilim Fars tkają nomadowie Qashqai i Lori w prowincji Fars na południu Iranu. Te same plemiona wiążą także obsadzone włosem dywany Ghashghai i Szyraz.

Czy kilim Fars nadaje się do codziennego użytku?

Tak. Gęste wełniane tkanie i wytrzymała wełna owcza czynią kilim Fars bardzo odpornym na zużycie. Tkano go pierwotnie dla twardego koczowniczego życia codziennego i dobrze sprawdza się w korytarzu, kuchni i innych intensywnie użytkowanych obszarach.

Czy szczeliny w kilimie Fars to wada?

Nie. Pionowe szczeliny powstają przez tkanie szczelinowe, w którym każdy barwny wątek biegnie tylko w swoim polu. Są cechą konstrukcyjną i znakiem autentyczności, nie wadą.

Jak prawidłowo dbać o kilim Fars?

Ostrożnie odkurzać ze zmniejszoną siłą ssącą i wyłączoną szczotką walcową lub wytrzepać. Plamy natychmiast pobrać czystą wodą i łagodnym środkiem, nie pocierać. Większe zabrudzenia oddać do profesjonalnego czyszczenia i egzemplarz regularnie obracać, aby równomiernie rozkładać zużycie.