Abrasz, znaczenie
Abrasz jest jednym z najbardziej charakterystycznych zjawisk w ręcznie wiązanym dywanie orientalnym. Kto słyszy to słowo, myśli o smużystych przejściach barw w polu, które poza tym jest jednolite. Ta strona wyjaśnia, czym technicznie jest abrasz, skąd się bierze i dlaczego kolekcjonerzy i handlarze odczytują go jako cechę jakości.
#Czym abrasz jest technicznie
Abrasz to widoczne odchylenie barwy wewnątrz pola lub bordiury, powstające w wyniku wykorzystania różnych partii przędzy. Gdy tkaczka pracuje przy krośnie z jedną partią i zużyje ją w węzłach, przechodzi na nową, zafarbowaną w osobnej kąpieli. Nawet przy najstaranniejszym farbowaniu te kąpiele nigdy nie wypadają identycznie, bo stężenie pigmentów naturalnych się waha.
W rezultacie powstaje poziomy pasek albo gradientowe przejście barwy, które ciągnie się przez cały egzemplarz. Niektóre dywany mają abrasz niemal niewidoczny, inne pokazują go mocno.
W przędzach barwionych chemicznie abrasz jest wyraźnie rzadszy, bo kontrola pigmentu w przemyśle jest precyzyjniejsza. Przy barwieniu naturalnym marzanną, indygo lub orzechem abrasz pojawia się niemal zawsze.
#Dlaczego abrasz jest cechą jakości
Trzy powody sprawiają, że abrasz przy zakupie dywanu jest sygnałem pozytywnym.
Po pierwsze: abrasz wskazuje na barwienie naturalne. Kto używa marzanny, indygo, rezedy czy orzecha, nieuchronnie ma wahania partii. Syntetyczne barwniki kwasowe są tak konsekwentne, że abrasz pojawia się tylko w bardzo dużych egzemplarzach albo przy pracy na kilku krosnach.
Po drugie: abrasz świadczy o ręcznym wiązaniu. Przemysłowe dywany tuftowane czy tkane nie mają abraszu, bo powstają z ciągłej przędzy przemysłowej. Jeśli widzisz wyraźny abrasz, możesz być niemal pewien ręcznego wiązania.
Po trzecie: abrasz nadaje dywanowi żywości. Idealnie jednolita plama barwna wygląda nudno i przemysłowo. Delikatne paski i przejścia dają egzemplarzowi głębię i charakter, który z dziesięcioleciami staje się piękniejszy, bo rozwój patyny wzmacnia efekt.
#Abrasz prawdziwy i podrobiony
Ponieważ abrasz ma pozytywne konotacje, bywa generowany sztucznie. Trzy wskazówki pomagają odróżnić prawdziwy od sztucznego.
Przebieg pasków. Prawdziwy abrasz biegnie poziomo, równolegle do kierunku wiązania, i podąża za wysokością rzędów węzłów. Jeśli paski idą po skosie albo nieregularnie w różnych kierunkach, jest to podejrzane.
Spójność w całym dywanie. Prawdziwy abrasz pojawia się w wielu polach i bordiurach dywanu, bo partie przędzy zmieniano dla różnych części. Sztuczny abrasz widać często tylko w jednym obszarze, ponieważ został naniesiony później.
Rewers węzłów. Odwróć dywan. Prawdziwy abrasz uwidacznia się też od spodu jako różnica barwy. Obróbka sztuczna sięga zwykle tylko do końców włosa, a rewers węzłów pozostaje jednolity.
#Które style typowo pokazują abrasz
Niektóre tradycje wiązania pokazują abrasz regularniej niż inne. Egzemplarze nomadyczne i plemienne to grupa najbardziej oczywista. Kaszkajowie, Lorzy, Beludżowie, Kazak czy prace kurdyjskie często mają silny abrasz, bo przy jednym krośnie pracuje kilku członków rodziny, a partie przędzy są farbowane we własnym zakresie.
Regularnie pokazują abrasz także wyroby manufakturowe z mniejszych irańskich ośrodków wiązania, jak Hamadan, Sirjan czy Heriz. Pracuje się tu w technice naturalnej, a manufaktura korzysta z lokalnych farbiarni, których kąpiele nigdy nie są w pełni identyczne.
Mniej abraszu pokazują najwyższej klasy manufaktury, pracujące z dużymi farbiarniami i długimi partiami przędzy. Seyrafian-Isfahan czy Habibian-Nain są często niemal pozbawione abraszu, bo manufaktura precyzyjnie kontroluje farbowanie. Tutaj zbyt wyraźny abrasz może sugerować mniej staranne wykonanie.
Nowy wyrób komercyjny z Pakistanu czy Indii rzadko pokazuje prawdziwy abrasz, bo używa się przędz przemysłowych. Jeśli abrasz tam się pojawia, jest zwykle zaplanowany jako element marketingu.