Rozpoznawanie dywanów orientalnych

#Rewers mówi wszystko

Najpewniejszy test zaczyna się na rewersie dywanu. Odwróć go i przyjrzyj się wzorowi: w prawdziwym ręcznie wiązanym dywanie orientalnym wzór jest tam niemal tak samo wyraźny jak na licu, a każdy pojedynczy węzeł widać jako maleńki kolorowy punkt. Rewers powinien być miękki i tekstylny, bez powłoki, bez gumy, bez lateksu. Jeżeli rewers jest natomiast gumowany, naklejony na szorstką tkaninę nośną albo wzór jest tam jedynie rozmyty, z dużym prawdopodobieństwem mamy do czynienia z dywanem tuftowanym maszynowo.

#Sprawdzenie frędzli, doszywane czy zintegrowane?

PowiększPowiększ

Madrosah Sunnah·Unsplash

Frędzle są wiarygodną cechą autentyczności. W ręcznie wiązanym dywanie są przedłużeniem nici osnowy splotu zasadniczego, czyli nieodłączną częścią samego dywanu. Pociągnij lekko za frędzle: poruszają się razem z korpusem dywanu. W wyrobach maszynowych i imitacjach frędzle są często doszywane lub doklejane. Jeżeli wyczuwasz szew albo widzisz wyraźną granicę między dywanem a taśmą z frędzlami, dywan nie pochodzi z ręcznego wiązania.

#Liczenie węzłów i ocena ich gęstości

PowiększPowiększ

Zdjęcie: Morgenland Dywany

Zegnij dywan ostrożnie ku tyłowi wzdłuż rzędu węzłów, włos się otworzy i poszczególne węzły staną się widoczne. Im drobniejsze i gęstsze węzły, tym wyższa jakość i tym bardziej szczegółowy wzór. Proste dywany nomadyczne mają od 80 000 do 150 000 węzłów na metr kwadratowy, dobre perskie manufaktury od 300 000 do 500 000, najwyższej klasy dywany z Isfahanu czy Kom ponad milion. Policz orientacyjnie na powierzchni jednego centymetra kwadratowego, pomnóż przez 10 000, otrzymasz gęstość węzłów na metr kwadratowy. Zwróć też uwagę, czy wszystkie węzły są tej samej wielkości: absolutna jednolitość wskazuje na wyrób maszynowy, drobne nierówności na pracę ręczną.

#Materiał wyczuj, powąchaj, przetestuj

Wysokiej jakości dywany orientalne powstają z włókien naturalnych, najczęściej z wełny żywej, rzadziej z jedwabiu, czasem z włosia wielbłąda. Naturalna wełna jest sprężysta i lekko tłusta w dotyku (lanolina), jest elastyczna i po nacisku wraca do pierwotnego kształtu. Czysty jedwab sprawia wrażenie chłodnego, połyskuje żywo i zmienia barwę w zależności od padającego światła. Włókna syntetyczne, jak poliester czy wiskoza, są w dotyku gładsze i chłodniejsze, trzeszczą przy poruszaniu i elektryzują się statycznie. W razie wątpliwości pomaga próba palenia w niewidocznym miejscu: wełna pachnie spalonym włosem i zostawia kruchy czarny popiół, tworzywo sztuczne pali się czarnym dymem i tworzy stopione kuleczki.

#Asymetria jako dowód autentyczności

Ręcznie wiązany dywan nigdy nie jest idealnie symetryczny i właśnie to jest jego cecha jakościowa. Porównaj cztery rogi i obie połowy wzoru: przy ręcznym wiązaniu znajdziesz drobne odchylenia w wielkości, rozkładzie barw lub wykonaniu wzoru. Często dywan jest po jednej stronie o centymetr czy dwa szerszy lub dłuższy niż po drugiej. Poszczególne plamy barwne potrafią wykazywać żywe niuanse (tak zwany abrasz), naturalne zjawisko powstające wtedy, gdy tkaczka w trakcie pracy przechodzi na nową, świeżo zafarbowaną partię przędzy. Absolutna symetria i jednolity kolor wskazują na wyrób maszynowy.

#Trwałość barw i test światła

Prawdziwe barwniki roślinne i wysokiej klasy barwniki chromowe są światło- i praniotrwałe. Prosty test: zwilż białą szmatkę i przetrzyj ostrożnie po nasyconej plamie barwnej. Jeśli kolor schodzi, dywan został zafarbowany barwnikiem niskiej jakości. Obejrzyj też dywan w różnym świetle, kolory naturalne działają ciepło i żywo, lekko zmieniają niuans w zależności od pory dnia. Tanie barwniki syntetyczne pozostają natomiast płaskie i pozbawione życia.

#Przy egzemplarzach antycznych zwróć dodatkową uwagę

W przypadku starszych dywanów (ponad 50 lat „półantyk", ponad 100 lat „antyk") dochodzą kolejne kryteria. Sprawdź równomierne zużycie, jednostronne zużycie może wskazywać na przypadek restauracji. Barwy dywanów antycznych są głębsze i bardziej nasycone, ponieważ barwniki roślinne ciemnieją z biegiem lat. Rewers ma jednolitą, naturalną patynę. Przy cennych egzemplarzach warto zlecić ekspertyzę niezależnemu rzeczoznawcy, który udokumentuje pochodzenie, wiek i stan zachowania.

#Uwaga na typowe pułapki

Nieufność powinny budzić oferty znacznie poniżej cen rynkowych, dywany ręcznie wiązane są wyrobem pracochłonnym i ceny dumpingowe to sygnał ostrzegawczy. Częste sztuczki to fałszywie deklarowane kraje pochodzenia (chińskie lub indyjskie imitacje sprzedawane jako „Pers"), dywany sztucznie postarzane, egzemplarze barwione wtórnie albo tak zwane imitacje typu Tabriz z Pakistanu bez prawdziwej jakości. Kupuj u solidnych sprzedawców, którzy dokumentują pochodzenie, wiek i materiał oraz na życzenie wystawiają certyfikat autentyczności.