Hatchlu

Hatschlu to najbardziej rozpoznawalna forma szczególna wśród turkmeńskich plotek: dywan, którego pole dzielone jest dużym krzyżem na cztery prostokątne pola. Pierwotnie nie służył jako dywan podłogowy, lecz jako zasłona drzwiowa przed wejściem do jurty, dlatego w handlu fachowym zwany jest także Ensi. Wiązany był przez plemiona turkmeńskie, dziś przede wszystkim przez Ersari na północy Afganistanu. W obrębie dywanów nomadycznych tworzy odrębną, łatwo rozpoznawalną grupę.

Czym jest dywan Hatschlu?

Hatschlu to ręcznie wiązany dywan turkmeński z krzyżowo podzielonym polem. Słowo wywodzi się z turkmeńskiego określenia krzyża i opisuje tym samym wyróżniającą cechę kompozycyjną. Cztery pola oddzielają szerokie belki, które tworzą krzyż, każde wypełnione drobnymi, często świecznikowymi motywami. Hatschlu należy do rodziny turkmeńskich plotek i jest blisko spokrewniony z Turkamanem oraz z Bucharą, nazwaną od miejsca handlu, różni się jednak od nich krzyżową podziałką zamiast równomiernych rzędów göli.

W odróżnieniu od dywanu modlitewnego, który pokazuje pojedynczą niszę mihrab, Hatschlu dzieli pole na cztery części. Na górnym końcu często znajduje się poprzeczna wstęga z grzebieniowymi motywami, często interpretowana jako stylizowany próg lub jako wskazówka funkcji modlitewnej. Prawdziwe zasłony drzwiowe rozpoznaje się czasem po śladach mocowania na górnej krawędzi.

Pochodzenie

Macierz Turkmenów leży w Turkmenistanie i przyległych stepach oraz oazach Azji Środkowej. Tamtejsze plemiona turkmeńskie żyły przez stulecia jako hodowcy w jurtach, których wejście zamykała tekstylna zasłona. Z tej praktycznej funkcji rozwinął się Hatschlu jako odrębna forma dywanu z ustalonym porządkiem obrazu. Jak cały zasób turkmeński był jednocześnie dobrem użytkowym i wyrazem przynależności plemiennej.

Po rosyjskim podboju Azji Środkowej i późniejszej sowietyzacji produkcja mocno się przesunęła. Wiele rodzin turkmeńskich, przede wszystkim Ersari, osiedliło się na południu od Amu-darii na północy Afganistanu. Z tego otoczenia pochodzi większość obecnie sprzedawanych Hatschlu, często z tego samego regionu co Akhche i Khal Mohammadi. Ponieważ zasłona drzwiowa nie pełni już praktycznej funkcji w nowoczesnym mieszkaniu, wzór wiązany jest dziś głównie jako dekoracyjny kobierzec ścienny lub dywan podłogowy.

Wzory i kolory

Wyróżniającym elementem jest krzyż, który dzieli pole na cztery niemal równe prostokąty. Poszczególne pola wypełnione są rzędami małych, świecznikowych lub drzewopodobnych motywów, interpretowanych jako stylizowane drzewa życia. W belkach podziałowych i bordiurach pojawiają się geometryczne i stylizowane kwiatowe ornamenty oraz czasem małe göle potwierdzające turkmeński rodowód. Górna poprzeczna wstęga z grzebieniowymi zębami tworzy optyczne zamknięcie. Więcej o znaczeniu tych motywów znajduje się w Przeglądzie symboli.

Kolorystyka podąża za kanonem turkmeńskim: głęboka czerwień brunatna do baklazanowej jako tło, do tego akcenty ciemnego błękitu, antracytu, czerni i kości słoniowej. Ta ziemista, stonowana paleta powstaje tradycyjnie z barwników naturalnych, przede wszystkim z marzanny do tonów czerwieni i z indygo do ciemnych obszarów. Więcej o barwnikach znajduje się w Barwach dywanów.

Materiał i technika wiązania

Dywany Hatschlu są w całości z wełny owczej, zarówno w runie, jak i w osnowie oraz wątku. Wełna pochodzi ze stad plemion, jest tłusta, mocna i odpowiednia do surowego stepowego klimatu. Barwienie odbywało się historycznie barwnikami roślinnymi, co tłumaczy charakterystyczny, lekko mieniący się odcień. Więcej o włóknach znajduje się w Materiałach i Żywej wełnie.

Hatschlu wiązany jest przeważnie asymetrycznym węzłem, zwanym także perskim lub otwartym, który umożliwia drobny rysunek drobnych pól i odpowiada budowie klasycznych egzemplarzy turkmeńskich. Jak różnią się rodzaje węzłów, wyjaśnia wpis o Rodzajach węzłów; cały przebieg od prządzenia po strzyżenie znajduje się w Produkcji. Runo jest krótkie do średnio długiego strzyżone. Krawędzie tkackie obwijane są kolorową wełną, na końcach dywan często zamyka się wąskim pasem kelimowym.

Gęstość węzłów i jakość

Dywany Hatschlu należą do średnio do drobnie wiązanych dywanów nomadycznych. Gęstość węzłów wynosi typowo między około 80 000 a 180 000 węzłów na metr kwadratowy. Wyższa gęstość pozwala na precyzyjny rysunek świecznikowych pól i belek podziałowych i odróżnia drobne egzemplarze od grubszych jakości handlowych. Jak gęstość węzłów wpływa na jakość i cenę, omawia osobny poradnik.

Dobry egzemplarz rozpoznaje się po wyraźnie narysowanym, symetrycznym krzyżu, ostro odznaczonych polach i pełnej, niekrzykliwej czerwieni brunatnej. Poniższy przegląd klasyfikuje Hatschlu w rodzinie turkmeńskiej.

Typ	Plemię / region	Typowe cechy
Hatschlu Ersari	Ersari, północny Afganistan	mocne barwy, duże formaty, najczęstszy typ
Hatschlu Tekke	Tekke, historycznie Turkmenistan	drobniejszy, drobne pola, rzadszy
Hatschlu Yomut	Yomut, okolice Morza Kaspijskiego	stopniowane motywy, odrębna bordiura
Turkaman	turkmeński (nazwa zbiorcza)	równomierne rzędy göli zamiast podziału krzyżowego
Buchara	turkmeński, nazwa handlowa	oktagonalne rzędy göli na głębokim czerwonym tle
Khal Mohammadi	północny Afganistan	gęste rzędy göli, szczególnie głęboka czerwień brunatna

Ile wart jest dywan Hatschlu?

Wartość Hatschlu zależy od wieku, plemienia, stanu, wielkości, gęstości węzłów i barwienia. Antyczne turkmeńskie zasłony drzwiowe z naturalnym barwieniem są rzadkie i szczególnie poszukiwane wśród kolekcjonerów, ponieważ dokumentują pierwotny egzemplarz funkcjonalny. Nowoczesne afgańskie Hatschlu z tradycji Ersari są przystępniejsze cenowo i sprzedawane głównie jako egzemplarze dekoracyjne. Dlaczego prawdziwe plotki mają swoją cenę, wyjaśnia wpis Dlaczego prawdziwe dywany są drogie.

Ponieważ Hatschlu występuje rzadziej niż inne typy turkmeńskie, opłaca się dokładna kontrola. Do klasyfikacji pomagają Jak rozpoznać wartościowe dywany perskie jako orientacja metodyczna, Przegląd wartości oraz Porady przy zakupie.

Jak rozpoznać prawdziwy dywan Hatschlu?

Typowe wskazówki na prawdziwy turkmeński Hatschlu to:

• Krzyżowo podzielone pole: duży krzyż dzieli pole na cztery prostokąty, centralna cecha rozpoznawcza.
• Wełna na wełnie: osnowa, wątek i runo są z wełny owczej, często z mieniącym się naturalnym barwieniem.
• Asymetryczny węzeł: turkmeński Hatschlu używa przeważnie perskiego, otwartego węzła, odczytywalnego z gęstego spodu.
• Świecznikowe motywy w polach: rzędy stylizowanych drzew życia wypełniają cztery pola.
• Głęboka czerwień brunatna do baklazanowej jako barwa podstawowa, uzupełniana antracytem, błękitem i kością słoniową.
• Poprzeczna wstęga na górnym końcu z grzebieniowymi zębami, w prawdziwych zasłonach drzwiowych czasem ślady mocowania.

Ponieważ wzór Hatschlu jest dziś wiązany głównie dekoracyjnie, podział pola, materiał, spód i barwienie należy oceniać razem. Krok po kroku prowadzi Czy mój dywan jest prawdziwy?, przy regionalnym przyporządkowaniu pomaga Jak rozpoznać pochodzenie.

Pielęgnacja

Dzięki mocnej wełnie Hatschlu jest łatwy w pielęgnacji. Jeśli używany jest jako dywan podłogowy, wystarczy regularne odkurzanie w kierunku runa i okazjonalne profesjonalne czyszczenie. Jako kobierzec ścienny należy go okazjonalnie odkurzać i chronić przed trwałym bezpośrednim słońcem, bo głęboka czerwień inaczej blaknie. Plamy natychmiast wchłaniać czystą wodą, bez pocierania, żeby naturalne barwniki nie spłynęły. Szczegółowe wskazówki znajdują się w Przeglądzie pielęgnacji i w Czyszczenie dywanu wełnianego.

Najczęstsze pytania

Co oznacza nazwa Hatschlu?

Nazwa pochodzi z turkmeńskiego określenia krzyża i opisuje krzyżowo podzielone pole, które wyróżnia ten typ dywanu. W handlu nazywany jest także Ensi, co odnosi się do pierwotnej funkcji zasłony drzwiowej jurty.

Do czego pierwotnie używano Hatschlu?

Hatschlu służył jako zasłona drzwiowa przed wejściem do turkmeńskiej jurty i chronił przed wiatrem, zimnem i kurzem. W nowoczesnym mieszkaniu funkcja ta nie ma już znaczenia, dlatego wzór wiązany jest dziś jako dekoracyjny kobierzec ścienny lub jako dywan podłogowy.

Czym Hatschlu różni się od Buchary lub Turkamana?

Hatschlu dzieli pole dużym krzyżem na cztery pola, podczas gdy Buchara i Turkaman pokazują równomierne rzędy oktagonalnych göli. Wszystkie trzy pochodzą z tradycji turkmeńskiej i dzielą barwę, materiał oraz typ węzła.

Czy Hatschlu jest dywanem modlitewnym?

Hatschlu jest przede wszystkim zasłoną drzwiową. Górna poprzeczna wstęga z grzebieniowymi zębami bywa interpretowana jako wskazówka funkcji modlitewnej, jednak w odróżnieniu od klasycznego dywanu modlitewnego z pojedynczą niszą mihrab Hatschlu pokazuje czteropodział pola.

Jakiego węzła używa dywan Hatschlu?

Turkmeński Hatschlu wiązany jest przeważnie asymetrycznym węzłem, zwanym także perskim lub otwartym. Ta drobna technika węzła pozwala na precyzyjny rysunek drobnych pól. Więcej w Rodzajach węzłów.

Jak prawidłowo pielęgnować dywan Hatschlu?

Jako dywan podłogowy wystarczy regularne odkurzanie w kierunku runa i profesjonalne czyszczenie co kilka lat. Jako kobierzec ścienny okazjonalnie odkurzać i chronić przed bezpośrednim słońcem. Plamy natychmiast wchłaniać czystą wodą, bez pocierania.