Turkmeński

Dywany Turkaman to nazwa zbiorcza dla wiązań plemion turkmeńskich, których znakiem rozpoznawczym są szeregowo osadzone medaliony gul na głębokoczerwonym tle. Nazwa wywodzi się od ludu Turkmenów, który przez wieki żył jako hodowca bydła na stepach i obrzeżach pustyń Azji Środkowej. Dziś większość handlowanych dywanów Turkaman pochodzi z północy Afganistanu, gdzie plemiona turkmeńskie, jak Ersari, kontynuują swój stary język wzorów. W obrębie dywanów nomadycznych tworzą zamkniętą, ściśle geometryczną rodzinę.

Czym jest dywan Turkaman?

Turkaman to ręcznie wiązany dywan plemienny, którego pole jest podzielone przez równomierne rzędy oktagonalnych lub stopniowych medalionów gul. Turkaman nie jest pojedynczym stylem, lecz nadrzędnym pojęciem dla wyrobów kilku plemion turkmeńskich, w tym Tekke, Salor, Ersari i Yomut. Charakterystyczne są głębokoczerwone do czerwonobrązowego pole podstawowe, ścisły porządek raportu i krótko strzyżony włos wełniany. Ściśle spokrewnione są nazwany od miejsca handlowego Buchara i turkmeński zawieszany do drzwi Hatschlu.

Bliżej oglądane to grupa pokrewnych wiązań, różniących się przede wszystkim formą gul. Każde plemię stosuje własny wariant, dlatego znawcy mogą odczytać z medalionu pochodzenie. Najsubtelniejsze historyczne egzemplarze pochodzą od Tekke i dziś rzadkich Salor, podczas gdy solidniejsze duże formaty rynku pochodzą głównie od Ersari.

Pochodzenie

Ziemia plemienna Turkmenów leży w Turkmenistanie i przylegających stepach Azji Środkowej, przede wszystkim wokół pustyni Karakum i wzdłuż Amu-Darii. Tu powstały przez wieki klasyczne dywany plemienne, torby i pasy namiotowe, będące zarazem dobrem użytkowym, wyprawą i dowodem przynależności plemiennej. Ścisły, powtarzający się język obrazów gul należy do najstarszych nieprzerwanych tradycji obrazowych dywanu orientalnego.

Po podboju rosyjskim Azji Środkowej w XIX wieku i późniejszej sowietyzacji osadnictwo i produkcja silnie się przesunęły. Wiele rodzin turkmeńskich, w szczególności Ersari, osiedliło się na południe od Amu-Darii na północy Afganistanu. Z tego przesunięcia wyjaśnia się, że dzisiejszy handel pod nazwą Turkaman prowadzi przede wszystkim afgańskie wiązania z prowincji północnych, na przykład z regionu wokół Akhche i Mazar-i-Sharif. Pokrewne proweniencje, jak głębokoczerwony Khal Mohammadi i prany Ariana, pochodzą z tego samego otoczenia. Nacechowane perskie dywany plemienne regionu granicznego omawia Balutsch osobno.

Wzory i kolory

Wyróżniającym elementem Turkamana jest gul, zwykle oktagonalny lub stopniowy medalion, rozłożony w regularnych rzędach na całym polu. Gule są połączone subtelną siatką linii i uzupełnione mniejszymi motywami drugorzędnymi, tak zwanymi nebengul. Ten ścisły porządek raportu nadaje Turkamanowi spokojny, niemal medytacyjny charakter. Pojęcie gul często interpretuje się jako róża, ale funkcjonuje przede wszystkim jako herb plemienny: każda grupa posiada własną formę. Tak Tekke-gul jest okrągły i kompaktowy, Salor-gul bardziej kanciasty i bogaty w detale, Ersari-gul większy i mniej ściśle szeregowany.

W palecie barw dominuje głęboka czerwień do czerwonobrązowego, nadająca Turkamanowi ciepły ogólny efekt. Do tego dochodzą granat, czerń, kość słoniowa i oszczędne akcenty w bieli i żółci, wyraźnie rysujące gule i siatkę linii. Obok gwiazd i rombów pojawiają się stylizowane motywy zwierzęce i roślinne. Bordiura składa się z kilku wąskich pasów z motywami geometrycznymi. Więcej o znaczeniu motywów znajduje się w przeglądzie symboli, tło o barwnikach pod barwami dywanów.

Materiał i technika wiązania

Tradycyjne dywany Turkaman składają się w pełni z wełny owczej, zarówno we włosie, jak i w osnowie i wątku. Wełna pochodzi z własnych stad i jest solidna, tłusta i błyszcząca. Historycznie barwiono barwnikami naturalnymi, przede wszystkim marzanną dla charakterystycznych tonów czerwieni i indygo dla ciemnych akcentów. Więcej o włóknach znajduje się pod materiały i wełna żywa.

Turkamana wiąże się przeważnie węzłem asymetrycznym, zwanym także perskim lub otwartym węzłem. Ten subtelny rodzaj węzła pozwala na wysoką gęstość i precyzję, których wymagają drobne rzędy gul, i odpowiada budowie klasycznych egzemplarzy turkmeńskich. Jak różnią się rodzaje węzłów, wyjaśnia artykuł o rodzajach węzłów; cały przebieg od przędzenia po strzyżenie znajduje się pod produkcją. Włos strzyże się krótko, co podkreśla ostrość geometrii. Brzegi tkackie są owinięte barwną wełną, na końcach dywan często zamyka się wąskim pasem kilimu i wiązanymi frędzlami z osnowy.

Gęstość węzłów i jakość

Dywany Turkaman należą do subtelniej wiązanych dywanów nomadycznych. Gęstość węzłów sięga zwykle od około 100 000 do 250 000 węzłów na metr kwadratowy, w szczególnie subtelnych historycznych egzemplarzach Tekke i Salor także powyżej. Wysoka gęstość jest warunkiem precyzyjnego rysunku małych rzędów gul i odróżnia subtelne egzemplarze od grubszych jakości handlowych. Jak gęstość węzłów wpływa na jakość i cenę, omawia osobny poradnik.

Dobry egzemplarz rozpoznaje się po równomiernych, ostro rysowanych gul, nasyconej, niekrzykliwej czerwieni i gęstej, krótko strzyżonej wełnie o jedwabistym połysku. Poniższy przegląd klasyfikuje najważniejsze typy plemienne.

Typ	Plemię / region	Typowe cechy
Tekke-Turkaman	Tekke, historycznie Turkmenistan	okrągły, kompaktowy gul, bardzo subtelny, klasyczna miara
Salor-Turkaman	Salor, historycznie	bardziej kanciasty, bogaty w detale gul, bardzo rzadki i cenny
Ersari-Turkaman	Ersari, północny Afganistan	większy gul, mocne kolory, duże formaty
Yomut-Turkaman	Yomut, otoczenie kaspijskie	stopniowy gul, często układ rombowy
Hatschlu	turkmeński	zawieszany do drzwi z podziałem krzyżowym zamiast rzędów gul
Khal Mohammadi	północny Afganistan	gęste rzędy gul, szczególnie głęboki czerwonobrązowy

Ile jest wart dywan Turkaman?

Wartość Turkamana zależy od wieku, plemienia, stanu, rozmiaru, gęstości węzłów i kolorystyki. Antyczne egzemplarze turkmeńskie, szczególnie subtelnie wiązane dywany Tekke i rzadkie Salor z barwieniem naturalnym, uchodzą za poszukiwane obiekty kolekcjonerskie i osiągają najwyższe ceny. Współczesne afgańskie Turkamany z tradycji Ersari są bardziej dostępne, solidne i praktyczne na co dzień, ale zwykle nie osiągają subtelności i jakości materiału historycznych oryginałów. Dlaczego prawdziwe wiązania mają swoją cenę, wyjaśnia artykuł Dlaczego prawdziwe dywany są drogie.

Ponieważ Turkaman jest pożądanym i wielokrotnie podrabianym typem, warto dokładnie sprawdzić. Dla klasyfikacji pomagają rozpoznawanie wartościowych dywanów perskich jako orientacja metodyczna, przegląd wartości oraz poradnik zakupu.

Po czym poznać prawdziwy dywan Turkaman?

Typowe wskazówki świadczące o prawdziwym turkmeńskim Turkamanie to:

• Wełna na wełnie: osnowa, wątek i włos są z wełny owczej, subtelne egzemplarze pokazują jedwabisty połysk.
• Rzędy oktagonalnych gul: równomiernie ułożone medaliony na głębokoczerwonym tle, połączone subtelną siatką linii.
• Asymetryczny węzeł: turkmeński Turkaman używa przeważnie perskiego, otwartego węzła, czytelnego po gęstej, ostro rysowanej stronie spodniej.
• Krótki włos i ostry rysunek: krótko strzyżona wełna pozwala geometrycznym gul precyzyjnie się wybijać.
• Nasycona czerwień marzanny bez krzykliwych tonów jako dominujący kolor podstawowy.
• Wzmocnione krawędzie tkackie i zakończenie kilimowe na końcach, frędzle z osnowy.

Ponieważ klasyczne wzory Turkaman są wielokrotnie podrabiane, forma gul, materiał, spód i kolorystyka powinny być oceniane łącznie. Instrukcję krok po kroku daje Czy mój dywan jest prawdziwy?, przy regionalnym przypisaniu pomaga Rozpoznawanie pochodzenia.

Pielęgnacja

Dzięki gęstej, krótko strzyżonej wełnie dywany Turkaman są solidne i łatwe w pielęgnacji. Regularne odkurzanie w kierunku włosa i okazjonalne profesjonalne czyszczenie zachowują kolor i połysk. Plamy należy natychmiast zbierać czystą wodą, bez pocierania, ponieważ barwniki naturalne mogłyby się rozlać. Długie bezpośrednie nasłonecznienie powoduje blaknięcie charakterystycznej czerwieni i należy go unikać. Szczegółowe wskazówki znajdują się w przeglądzie pielęgnacji i pod czyszczenie dywanu wełnianego.

Najczęstsze pytania

Skąd pochodzi dywan Turkaman?

Ziemia plemienna Turkmenów leży w Turkmenistanie i przylegających stepach Azji Środkowej. Po przewrotach XIX i XX wieku wiele plemion, przede wszystkim Ersari, przeniosło się na północ Afganistanu. Dzisiejszy handel pod nazwą Turkaman prowadzi zatem przeważnie afgańskie wiązania tradycji turkmeńskiej.

Co oznaczają wzory gul w Turkamanie?

Gul to zwykle oktagonalny medalion rozłożony w rzędach na polu. Każde plemię turkmeńskie używa własnej formy gul, dzięki czemu medalion służy jako herb plemienny. Tekke-gul jest okrągły i kompaktowy, Salor-gul bardziej kanciasty i bogaty w detale, Ersari-gul większy i mocniejszy. Dalszą symbolikę wyjaśnia przegląd symboli.

Jakim węzłem wiąże się dywan Turkaman?

Turkmeński Turkaman wiąże się przeważnie węzłem asymetrycznym, zwanym także perskim lub otwartym węzłem. Ten subtelny rodzaj węzła umożliwia wysoką gęstość, jakiej wymagają drobne rzędy gul. Więcej pod rodzajami węzłów.

Czym Turkaman różni się od Buchary?

Oba należą do rodziny turkmeńskiej i dzielą rzędy gul. Turkaman to etniczne nadrzędne pojęcie dla wiązań plemion turkmeńskich, podczas gdy Buchara to nazwa handlowa, wywodząca się od miasta targowego w dzisiejszym Uzbekistanie. W praktyce pojęcia silnie się nakładają; przypisanie odbywa się po formie gul danego plemienia.

Czy współczesne afgańskie Turkamany są równoważne antycznym egzemplarzom?

Współczesne afgańskie Turkamany z tradycji Ersari przejmują klasyczne wzory gul, są solidne i praktyczne na co dzień. W jakości materiału i subtelności rzadko jednak osiągają antyczne wiązania Tekke i Salor z barwieniem naturalnym, uchodzące za egzemplarze kolekcjonerskie.

Czy dywany Turkaman nadają się do pomieszczeń o dużym natężeniu ruchu?

Tak. Gęste wiązanie, solidna wełna i krótki włos czynią dywany Turkaman bardzo wytrzymałymi. Dobrze nadają się do salonów i jadalni o wysokim obciążeniu i dzięki ciemnym kolorom są mało wrażliwe na zabrudzenia.

Jak prawidłowo pielęgnować dywan Turkaman?

Regularne odkurzanie w kierunku włosa i profesjonalne czyszczenie co kilka lat wystarczają. Plamy natychmiast zbierać czystą wodą, bez pocierania. Ponieważ głęboka czerwień reaguje wrażliwie na światło UV, długiego bezpośredniego nasłonecznienia należy unikać.