Podróż dywanu do Niemiec
Nowo wiązany dywan orientalny, który widzisz w hamburskim salonie sprzedaży, ma za sobą często podróż trwającą od sześciu miesięcy do dwóch lat. Trasa przechodzi przez sześć par rąk, trzy kraje i co najmniej trzy rodzaje transportu. Ta strona kreśli typową drogę perskiego dywanu, bo wiedza o podróży tłumaczy wiele o wartości gotowego egzemplarza.
#Etap pierwszy: kto wiąże dywan?
Zdjęcie: Wikimedia Commons
Podróż zaczyna się przed wiązaniem. Dywan potrzebuje wełny, barwionej przędzy i zlecenia, zależnie od warsztatu od samej rodziny, regionalnego właściciela manufaktury albo hurtownika z Teheranu lub Tabrizu.
W miejscowościach manufakturowych takich jak Nain, Isfahan czy Tabriz struktury są średniej skali. Manufaktura prowadzi od dziesięciu do czterdziestu krosien, zatrudnia tkaczki oraz uczniów i rozlicza każde zlecenie osobno.
Na obszarach wiejskich, jak Hamadan, dystrykt Heriz lub u Kaszkajów, wygląda to inaczej. Tkaczki pracują w domu, często po jednym krośnie na rodzinę, a gotowy dywan sprzedają pośrednikowi, który objeżdża wioskę co dwa lub trzy tygodnie. Na rodzinę przypada od jednego do czterech dywanów rocznie.
Dla dywanu salonowego 200 × 300 centymetrów, czyli typowego formatu do salonu w Europie Środkowej, rodzina wiąże od sześciu do czternastu miesięcy.
#Etap drugi: co dzieje się z dywanem na bazarze?
Zdjęcie: Wikimedia Commons
Pośrednik przywozi gotowe egzemplarze na najbliższy regionalny bazar. W Persji są to przede wszystkim bazary w Tabrizie, Mashhadzie, Isfahanie, Shirazie i Teheranie. Każdy z nich ma własne skrzydło dywanowe, często setki małych sklepów, w których handlarze kupują i odsprzedają.
Bazar w Tabrizie jest od XIII wieku centralnym węzłem dywanowym między Persją a Europą. Cały kompleks jest od 2010 roku światowym dziedzictwem UNESCO, a samo skrzydło dywanowe rozciąga się przez kilka karawanserajów z XVII do XIX wieku.
Hurtownik kupuje tu często w partiach, czyli zestawach po dziesięć lub dwadzieścia dywanów, posortowanych według jakości i wielkości. Tu po raz pierwszy powstaje lista, która później odegra rolę w odprawie celnej i ubezpieczeniu w Hamburgu.
#Etap trzeci: dlaczego wszystko przechodzi przez Teheran?
Zdjęcie: Wikimedia Commons
Z bazarów prowincjonalnych większość dywanów przechodzi przez Teheran. Na południu stolicy mają swoje siedziby duże spółki eksportowe, tradycyjnie skupione wokół Wielkiego Bazaru. Sortują jeszcze raz, robią zdjęcia, sprawdzają gęstość węzłów i pakują do eksportu.
Pakowanie nie jest sprawą drugorzędną. Rolka dywanu jest najpierw zawijana w pergamin lub papier naturalny, potem w zewnętrzną osłonę z juty lub od lat 90. XX wieku z grubego polipropylenu. Etykieta z wymiarami, gęstością węzłów, proweniencją i kolejnym numerem trafia na osłonę. Numer towarzyszy dywanowi aż do klienta końcowego.
Od eksportera w Teheranie towar idzie ciężarówką na zachód w stronę Turcji lub frachtem lotniczym z lotniska Imama Chomeiniego.
#Etap czwarty: jaką drogą dywan trafia do Hamburga?
Zdjęcie: Wikimedia Commons
Do 1967 roku, gdy Kanał Sueski zamknięto na osiem lat, duża część dywanów jechała statkiem przez Bandar Abbas nad Zatoką Perską, dookoła Arabii, przez Kanał Sueski, przez Morze Śródziemne i przez Gibraltar na Morze Północne. Sześć do dziesięciu tygodni rejsu, zależnie od pory roku i czasu postoju.
Wraz z kryzysem iracko-irańskim od 1980 roku trasa stała się niepewna. Dziś większość dywanów jedzie ciężarówką z Teheranu przez Stambuł do Europy Środkowej lub jako fracht kontenerowy z portów tureckich. Mniejsza część idzie frachtem lotniczym, przede wszystkim drogie dywany jedwabne i zamówienia specjalne.
W Hamburgu towar ląduje w porcie, w kontenerze, z listem przewozowym i zgłoszeniem celnym. To, co ma jako miejsce docelowe wpisaną Speicherstadt, jedzie krótkimi odcinkami ciężarówką, kilka kilometrów od skraju portu do magazynów.
#Etap piąty: na czym polega pranie i naprawa w Hamburgu?
Zdjęcie: Wikimedia Commons
Zanim nowy dywan trafi do sprzedaży, jest w Hamburgu prany. To nie tylko zabieg higieniczny, lecz także ingerencja w wygląd. Pranie wypłukuje ostatni brud po wiązaniu, optycznie wyrównuje barwy i nadaje dywanowi miękki połysk, który europejscy nabywcy odczuwają jako orientalny.
Pierze się wodą z kranu. Dochodzą do tego łagodne, często roślinne środki piorące, a w niektórych domach krótkie traktowanie łupinami orzechów włoskich. Po praniu dywan jest naciągany na podłodze i powoli suszony, często przez kilka dni.
Naprawy następują od razu. Frędzle są wiązane na nowo, krawędzie ponownie wplatane, luźne węzły zabezpieczane. Doświadczona tkaczka od napraw wykonuje od 100 do 300 nowych węzłów dziennie. Dla średniej wielkości dywanu przy małych uszkodzeniach oznacza to od jednego do dwóch dni pracy.
#Etap szósty: jak dywan trafia do salonu sprzedaży?
Z magazynu do salonu sprzedaży dywan jedzie zwykle zwinięty i w papierze ochronnym. W salonie jest rozwijany, kontrolowany, opatrywany etykietą i prezentowany na drążku lub na ekspozycji.
Nabywcy rzadko wybierają pierwszy egzemplarz, który widzą. W dobrze zaopatrzonym salonie wyciąga się dwa do pięciu dywanów, rozwija, porównuje, próbuje w różnych miejscach. Ten ostatni półgodzinny odcinek podróży, od stosu na podłogę w domu, jest najkrótszy i jednocześnie najbardziej krytyczny, bo decyduje o wyborze.
Dla nabywcy podróż rzadko bywa widoczna. To, co w końcu leży na podłodze, to wełna, kolor i struktura węzłów. Ale egzemplarz ma za sobą sześć miesięcy, widział trzy kraje i przeszedł przez więcej rąk, niż nabywca dotyka przez rok w barze szybkiej obsługi. To część historii każdego prawdziwego dywanu orientalnego.
Czytaj dalej
Wiedza o dywanach ze Speicherstadt
Hamburg był przez ponad sto lat bramą dywanów orientalnych do Europy Środkowej. Historie z czerwonych ceglanych magazynów.
CzytajMagazyny dywanów w Speicherstadt
Klimat, wciągarki towarowe i kanały Fleete. Dlaczego czerwone ceglane magazyny od 1888 roku idealnie sprawdzają się przy dywanach orientalnych.
CzytajHistoria handlu dywanami w Hamburgu
Jak z magazynów herbaty i przypraw powstały magazyny dywanów orientalnych i dlaczego Speicherstadt do dziś kształtuje to, co leży w niemieckich salonach.
Czytaj