Stare dywany zyskują na wartości
Ręcznie wiązany dywan orientalny należy do nielicznych mebli, które z czasem mogą zyskać na wartości. Nie każdy egzemplarz i nie w każdym okresie, lecz w istotnej podgrupie przebieg wartości podąża czytelnym schematem. Ta strona pokazuje, kiedy i dlaczego tak się dzieje.
#Które dywany naprawdę zyskują na wartości?
Długoterminowo zyskują trzy kategorie: sygnowane egzemplarze manufakturowe, antyczne dywany plemienne i wiejskie oraz egzemplarze o szczególnej proweniencji. Po pierwsze, egzemplarze z uznanych domów (Habibian, Seirafian, Davari, Salahi i kilka innych). Są od początku udokumentowane, mają aktywny rynek kolekcjonerski i kilkakrotnie w roku trafiają na aukcje.
Po drugie, antyczne dywany plemienne i wiejskie z okresu sprzed przemysłowej komercjalizacji wiązania, czyli około 1850 do 1920. Yomud, Salor, Tekke, wczesny Kazak i Heriz z tego okresu osiągają dziś w dobrych domach aukcyjnych regularnie ceny czterocyfrowe do pięciocyfrowych za metr kwadratowy.
Po trzecie, egzemplarze o szczególnej proweniencji. Dywan dowodnie pochodzący ze słynnej kolekcji, z rezydencji ambasadora, z udokumentowanego przebiegu aukcyjnego, ma mierzalny narzut.
#Co dane aukcyjne mówią o zmianach wartości dywanów?
Dane aukcyjne Sotheby's i Christie's są publikowane w internecie i pozwalają śledzić trendy od lat 90. Kto śledzi tam porównywalny egzemplarz przez kilka lat, sam widzi tę rozpiętość: sygnowane egzemplarze manufakturowe z XIX wieku w dobrym stanie zyskały, średnie jakości niemal wcale.
Górna półka jest wyraźnie bardziej ruchoma. Fragment Pazyryk z kolekcji Ermitażu nie dałby się rozsądnie ubezpieczyć, bo brakuje obiektów porównywalnych. Lecz udokumentowane sprzedaże porównywalnych egzemplarzy z kolekcji prywatnych pokazują rozwój cen wyraźnie powyżej ogólnego rozwoju gospodarczego.
Dla przeciętnych dywanów mieszkaniowych z drugiej połowy XX wieku rozwój wartości jest mniej jednoznaczny. Wiele zależy tu od stanu zachowania i popytu rynkowego. Niektóre egzemplarze utrzymują wartość, inne tracą powoli.
#Co napędza wzrost wartości dywanu?
Wzrost wartości napędzają cztery czynniki: niedobór, zainteresowanie kolekcjonerów, dowartościowanie kulturowe i porównanie z innymi aktywami.
Niedobór. Antyczne dywany ręcznie wiązane nie są już produkowane. Technika wiązania nadal istnieje, lecz materiał (stara wełna naturalna, farbowanie naturalne) i styl (przedindustrialny język kompozycji) nie są odtwarzalne. Z każdym utraconym egzemplarzem rośnie wartość pozostałych.
Zainteresowanie kolekcjonerów. Międzynarodowy rynek kolekcjonerski antycznych dywanów orientalnych jest od lat 70. zorganizowany profesjonalnie. Więksi kolekcjonerzy w USA, Wielkiej Brytanii i w Niemczech kupują stale, co stabilizuje popyt.
Dowartościowanie kulturowe. Antyczne dywany plemienne i manufakturowe są coraz częściej rozumiane jako obiekty historyczno-artystyczne, nie tylko jako meble. Wystawy muzealne (Met, V&A, berlińskie Muzeum Pergamońskie) wyraźnie podniosły w ostatnich 20 latach status tych egzemplarzy.
Wartość porównawcza wobec innych klas aktywów. W fazach niskich stóp procentowych kapitał wędruje w aktywa rzeczowe, w tym w antyki. Dywany orientalne zyskują mniej spektakularnie niż sztuka, lecz stabilnie.
#Na co zwrócić uwagę, kupując dywan z myślą o wartości?
Kupując z myślą o wartości, stawiaj na dokumentację i substancję, unikaj szczytu mody i bądź cierpliwy.
Kupuj egzemplarze udokumentowane. Manufaktura z sygnaturą, dowód proweniencji aukcyjnej, pisemna proweniencja, wszystko, co potwierdza historię egzemplarza, pomaga przy późniejszej odsprzedaży.
Kupuj substancję, nie efekt. Farbowanie naturalne, wełna korkowa, równomierna praca węzłów, oryginalny stan, to czynniki, które za 30 lat nadal będą się liczyć. Efektowny wygląd bez substancji szybciej traci urok niż powściągliwy egzemplarz o znakomitej konstrukcji.
Nie kupuj w szczycie. Pewne style są w cyklach szczególnie drogie (egzemplarze inspirowane art déco około 2010 roku, dywany berberyjskie w stylu japandi około 2020 roku). Jeśli kupujesz egzemplarz, który właśnie jedzie na fali mody, płacisz dopłatę za modę, która się nie utrzyma.
Cierpliwość. Wzrost wartości, jeśli występuje, wymaga dziesięcioleci. Kto chce odsprzedać za pięć lat, jest na niewłaściwym rynku.