Boteh: znaczenie
Boteh to jeden z najbardziej znanych motywów w dywanie orientalnym, często opisywany jako kropla lub wygięty migdał. Na Zachodzie sprzedawany pod nazwą paisley. Ta strona pokazuje perskie korzenie, odmiany regionalne i historię stojącą za motywem.
#Czym jest boteh
Zdjęcie: Wikimedia Commons
Boteh (بته) to słowo perskie i oznacza dosłownie krzew lub krzak. W kontekście dywanowym oznacza wygiętą kropelkową figurę, która przypomina owoc migdału lub zwiniętą pąk kwiatu. Górna część jest wygięta, dolna pękata, często z drobnymi polami wewnętrznymi pełnymi mikrowzorów.
Forma podstawowa jest dość stała. Zmieniają się rozmiar, układ i wewnętrzne detale. W niektórych egzemplarzach boteh mają zaledwie 5 centymetrów i pokrywają w gęstych rzędach całe pole główne. W innych mierzą 30 centymetrów i stoją w luźnych grupach.
Wnętrze boteh jest często samo gęsto zdobione, kolejnymi boteh, kwiatami lub elementami geometrycznymi. To zagnieżdżenie to klasyczna cecha stylu.
#Pochodzenie i historia
Najstarsze udokumentowane przedstawienia boteh znajdują się w perskich rękopisach z XI wieku, z wyraźnym nasileniem od XVI wieku w okresie Safawidów. Figura pojawia się równocześnie w malarstwie ściennym, tekstyliach i ceramice.
Co do pierwotnego znaczenia istnieje kilka teorii. Jedna interpretuje motyw jako stylizowane wygięcie cyprysa, ponieważ cyprys uchodzi w Persji za symbol życia i nieśmiertelności. Druga odwołuje się do migdału jako symbolu wiosny. Trzecia widzi związek z płomienną symboliką zaratusztrianizmu.
Niezależnie od kwestii pochodzenia: motyw został w XVIII i XIX wieku wyeksportowany do Wielkiej Brytanii w ramach perskobrytyjskich stosunków handlowych, gdzie w szkockim mieście Paisley drukowano go przemysłowo na materiale na szale. Nazwa paisley dla tego wzoru pochodzi od tego miasta, nie z Persji.
#Odmiany regionalne
Różne perskie regiony wiązania wykształciły własne style boteh.
Boteh z Sarough są drobne, gęste i pokrywają całą powierzchnię, często na stonowanym łososioworóżowym tle. Ten styl był na początku XX wieku eksportowym standardem dla rynku europejskiego.
Mir-boteh pochodzą z dystryktu Mir na północny wschód od Hamadanu. Boteh są tu średniej wielkości i ułożone w luźnych ukośnych rzędach. Egzemplarze Mir bywają w handlu określane jako „Mir" lub „Hamadan-Mir".
Boteh kaszmirskie są charakterystycznie zwinięte i zagnieżdżone, z delikatnymi wzorami wewnętrznymi. Przemieszczają się między tradycją szalową a dywanową.
Boteh kaukaskie są surowo geometryczne, z wyraźnymi konturami i bez krzywoliniowej elegancji perskich egzemplarzy. Figura wygląda tu raczej na kanciastą stylizację niż na płynną formę.
#Boteh we współczesnym wnętrzu
Dywany z boteh sprawdzają się w nowoczesnych salonach z różnym powodzeniem. Gęsty allover w stylu Mir w minimalistycznym lofcie wygląda niespokojnie, ale świetnie pasuje do klasycznie urządzonego salonu z przygaszonymi kolorami ścian i meblami z litego drewna.
Wielkoformatowe Sarough lub Heriz z centralnym medalionem i bordiurą z boteh są bardziej kompromisowe. Tu dominuje medalion, boteh schodzi na dalszy plan i dywan dobrze się prezentuje także w nowoczesnym otoczeniu.
Do wnętrz o wyraźnie nowoczesnej linii lepszym wyborem bywają dywany kaukaskie z graficznie zabstrahowanym boteh. Niosą symbolikę dalej, nie wchodząc w spór z zasadą minimalistycznej przestrzeni.
Dla kolekcjonerów boteh w każdej formie jest interesujące. Głębia historycznych śladów w motywie jest duża, a dobrze udokumentowany egzemplarz ze szczególną odmianą boteh regularnie zyskuje wartość kolekcjonerską.