Natuurkleuren vs. chemische verven in oosters tapijt

Natuurlijk geverfde wolgarens uit meekrap en indigo

#Wat natuurlijke verving technisch betekent

Meekrapwortel en indigo in de natuurlijke ververij

Natuurlijke verving gebruikt plantaardige of dierlijke bronnen voor de pigmentering. Meekrapwortel voor rood, indigo voor blauw, walnootbolster voor bruin, wouw voor geel, granaatappelschil voor oker, cochenille voor scharlaken. De kleurstoffen worden met beitsmiddelen zoals aluin of ijzersulfaat gefixeerd, vaak in meervoudige baden, om diepte en bestendigheid te bereiken.

Chemische verving gebruikt synthetische pigmenten, meestal zuurkleuren of reactieve kleuren, die sinds de jaren 1860 beschikbaar zijn. Anilinekleuren kwamen op in 1856, zijn vandaag om kwaliteitsredenen grotendeels vervangen. Moderne synthetische kleuren zijn gecontroleerd lichtecht, kostengunstig en in elke tonage reproduceerbaar.

Het fundamentele verschil: natuurkleuren zijn nooit absoluut gelijkmatig, omdat zij uit plantaardig materiaal stammen dat in concentratie wisselt. Chemische kleuren zijn perfect reproduceerbaar. Wat aanvankelijk als een voordeel van de chemie lijkt, keert over decennia om.

#Patina en abrash als kwaliteitskenmerk

Detailweergave van een abrash-effect in een wollen tapijt

Natuurlijk geverfde wol veroudert ongelijkmatig. Een meekraprood dat aanvankelijk krachtig oranje gloeide, wordt over de decennia dieper en pruimkleuriger. Een indigoblauw verliest zijn koele scherpte en wordt warmer, bijna inkt-violet. Die verandering verloopt niet gelijkmatig over het tapijt, maar volgt lichtinval en slijtage. Het resultaat is abrash, het strepende spel van verschillende kleurnuances binnen één vlak.

Voor verzamelaars is abrash een centraal echtheidssignaal. Een moderne chemische verving kan abrash imiteren, bijvoorbeeld door steenwassing of zuurbehandeling. Bij nadere beschouwing oogt die kunstmatige patina echter te homogeen, de overgang ontbreekt tussen diepe knooppartijen en blootliggende poolplekken.

Echte abrash is nooit symmetrisch. Wanneer een tapijt aan de ene zijde gelijkmatig donkerder is dan aan de andere, is dat een aanwijzing voor natuurlijke lichtinwerking over de jaren, niet voor naderhand uitgevoerde behandeling.

#Hoe u natuur en chemie onderscheidt

Detailweergave van de knoopwortel ter beoordeling van de verving

Drie tests werken zonder laboratorium. Ten eerste: poolbasis. Druk de pool uit elkaar en kijk naar de wortel van de wolvezel, daar waar de knoop op het grondweefsel rust. Bij natuurlijke verving is de kleur meestal dieper en verzadigder dan aan de pooltop, omdat de top jarenlang aan licht is blootgesteld. Bij chemische verving is de kleur van wortel tot top identiek.

Ten tweede: wrijftest met een vochtige doek. Wrijf krachtig met een vochtig wit doekje over een sterk gekleurde plek. Natuurlijke verving geeft zelden kleur af, omdat zij over jaren ingeverfd en gewassen is. Sommige vroege aniline- en zuurkleuren geven duidelijk af.

Ten derde: geur. Een natte wollen tapijt met natuurlijke verving ruikt aards en schapenachtig. Bij synthetische verving zijn de geuren vaak harder, soms met een chemische ondertoon.

Voor eenduidige bepaling is een laboratoriumtest op aniline of bepaalde synthetische kleurstofgroepen de beste methode. Gerenommeerde veilinghuizen bieden dit onderzoek als service aan.

#Waardeontwikkeling over de decennia

Walnootbolster als traditionele natuurkleurbron

Natuurlijk geverfde wollen tapijten uit de 19e en vroege 20e eeuw zijn vandaag verzamelaarsware. Een goed bewaarde Heriz met natuurlijke verving uit 1880 levert op een Sotheby's-veiling regelmatig vier- tot vijfcijferige prijzen per vierkante meter op. De oorspronkelijke investering wordt meervoudig overtroffen.

Vroeg-anilinegeverfde tapijten uit de jaren 1880 tot 1920 zijn daarentegen probleemstukken. De eerste synthetische kleuren waren niet lichtecht en zijn vandaag vaak verbleekt of vlekkerig. Zij hebben een actieve markt, maar tegen duidelijk lagere prijzen dan natuurlijk geverfde vergelijkingsstukken.

Voor nieuwe tapijten geldt hetzelfde. Een nieuw geknoopte Bidjar met natuurlijke verving uit een manufactuur die aantoonbaar meekrap en indigo gebruikt, is vandaag 30 tot 50 procent duurder dan een chemisch geverfd vergelijkingsstuk. Dat verschil houdt zich over de jaren, omdat de natuurlijke verving met patina wint.

Voor kopers met investeringsoogmerk: gecertificeerde natuurlijke verving (DOBAG, GoodWeave Plus, afzonderlijke manufacturen) is de enige veilige weddenschap.

Natuurkleuren vs. chemische verven

#Wat natuurlijke verving technisch betekent

#Patina en abrash als kwaliteitskenmerk

#Hoe u natuur en chemie onderscheidt

#Waardeontwikkeling over de decennia

Verder lezen

Kleuren en verven

Waarom echte tapijten duur zijn

Knoopdichtheid uitgelegd