Perzisch tapijt vs. oosters tapijt
In het dagelijks taalgebruik worden de begrippen vaak door elkaar gehaald. In de handel zijn ze het niet. Een Perzisch tapijt is een ondergroep van de oosterse tapijten, bepaald door geografische herkomst. Deze pagina maakt duidelijk wat er precies bij hoort, wat niet, en waarom het onderscheid bij aankoop telt.


De begrippen in overzicht
Een compacte definitie, gevolgd door de uitgebreide uitleg verderop.
| Criterium | Perzisch tapijt | Oosters tapijt |
|---|---|---|
| Definitie | in Iran (voorheen Perzië) handgeknoopt | in het bredere Oosten handgeknoopt (Iran, Turkije, Kaukasus, Centraal-Azië, Afghanistan, India, Pakistan, Nepal, China) |
| Bekendste stijlen | Bidjar, Isfahan, Nain, Tabriz, Heriz, Hamadan, Qum | alle Perzische stijlen plus Hereke, Kayseri, Yagcibedir, Beloetsj, Kazak, Yomud, Tibetaans |
| Knooptraditie | asymmetrische Senneh-knoop overheerst | diverse tradities, Turkse Ghiordes, Perzische Senneh, Tibetaanse loop-knoop |
| Materiaal | scheerwol, soms zijde, katoenen ketting | zoals Perzisch, plus jakwol (Tibet), geitenhaar (Beloetsj), pure zijde (Hereke) |
| Ontwerptaal | gebogen bloemmotieven, medaillons, boteh, Perzische tuinen | geometrisch (Kaukasus, Beloetsj), bloemig (Perzië, India), abstract (verwant aan Berber) |
| Politieke situatie | sinds 1979 sancties, wisselende beschikbaarheid | diverse leverlanden, beschikbaarheid in het geheel stabiel |
#Wat Perzisch tapijt precies betekent
Een Perzisch tapijt is een tapijt dat binnen de huidige grenzen van Iran handgeknoopt is. Iran heette tot 1935 Perzië, en de term Perzisch tapijt hield stand sinds de Europese invoer in de 19de eeuw. De geografische definitie is eenduidig: komt het tapijt uit Tabriz, Isfahan, Qum, Kashan of een ander Iraans knoopcentrum, dan is het een Perzisch tapijt.
Belangrijk: machinaal vervaardigde tapijten uit Iran tellen niet mee. In taalgebruik en handel duidt Perzisch tapijt altijd op een handgeknoopt tapijt uit Perzië. Machinale stukken uit Iran worden, voor zover ze überhaupt worden uitgevoerd, simpelweg als Perzische machinetapijten verhandeld.
Binnen de Perzische tapijten bestaan honderden regionale stijlen, vaak vernoemd naar stad of streek. Elke stijl kent eigen knooptradities, kleurvoorkeuren en patroontaal.
#Wat oosters tapijt omvat
De term oosters tapijt is duidelijk ruimer gevat. Hij duidt op elk handgeknoopt tapijt uit het bredere Oosten. Het bredere Oosten omvat in tapijtcontext: Iran, Turkije, de Kaukasus, Centraal-Azië (Turkmenistan, Oezbekistan, Kirgizië), Afghanistan, India, Pakistan, Nepal, Tibet en China.
Elk Perzisch tapijt is dus een oosters tapijt, maar een oosters tapijt kan vele andere herkomsten hebben. Een Hereke uit Turkije, een Yomud uit Turkmenistan, een Beloetsj uit Afghanistan of een Tibet-tapijt uit Nepal zijn allemaal oosterse tapijten, maar geen Perzische tapijten.
In de Europese handel was de verzamelterm oosters tapijt lange tijd gangbaarder dan Perzisch tapijt, omdat hij beter aansloot op de markt. Pas toen het Iraanse aandeel na 1979 kromp, werd het onderscheid weer zakelijk relevant.
#Waarom het onderscheid bij aankoop telt
Ten eerste: prijs. Echte Perzische tapijten van Iraanse productie zijn sinds de Amerikaanse sancties schaarser geworden, de prijs van hoogwaardige stukken is over de laatste tien jaar duidelijk gestegen. Wie een investering wil die zijn waarde vasthoudt, vraagt gericht naar Perzische tapijten.
Ten tweede: karakter. Perzische ontwerpen verschillen helder van Turkse, Kaukasische of Indiase. Wie de bloemige, gebogen uitstraling van de Perzische school zoekt, wil geen geometrische Beloetsj. Wie geometrische strengheid waardeert, is met een Kazak beter bediend dan met een Isfahan.
Ten derde: herkomst. In het verzamelaarsbereik geldt: een tapijt met helder gedocumenteerde herkomst, bijvoorbeeld een gesigneerd atelier in Qum of Nain, kent een meetbare meerprijs ten opzichte van een stilistisch vergelijkbaar, maar niet toewijsbaar stuk.
#Veelvoorkomende verwarringen
Indo-Perzisch. India knoopt al decennia tapijten in de Perzische stijl. Een Indo-Bidjar of Indo-Isfahan kan optisch bijna identiek zijn aan het Iraanse origineel, maar is geen Perzisch tapijt. In de handel worden deze stukken meestal als Indo-Perzisch aangeduid. Ze zijn voordeliger en hebben vaak synthetische vervingen.
Pakistaanse stukken in Perzische stijl. Net als de Indiase knoopwerken worden in Pakistan Perzisch aandoende ontwerpen vervaardigd. De term Perzisch tapijt is hier misleidend, correct zou zijn Perzisch geïnspireerd Pakistaans tapijt.
Machinale imitaties. Machinale tapijten uit België, Turkije of China worden met Perzische motieven gemaakt. Deze stukken zijn noch Perzisch noch oosters in de traditionele zin, omdat ze niet handgeknoopt zijn. Aanduiding: Perzisch-look tapijt of machinaal oosters tapijt.
Verder lezen
Oosterse tapijten herkennen
De belangrijkste controlepunten om een echt handgeknoopt oosters tapijt van imitaties te onderscheiden.
LezenHandgeknoopt vs. machinaal
Hoe een handgeknoopt oosters tapijt verschilt van een machinaal vervaardigd tapijt. Acht criteria, een vergelijkingstabel, een heldere koopaanbeveling.
Lezen